Identiteit, Vrijheid en Gemeenschap

D66: gezelligste partij van NL

D66 wordt ten onrechte als tegenstander van christelijk onderwijs gezien en exponent van een “kil individualisme”. Overigens brengen veel D66’ers hun kinderen naar een christelijke of katholieke school, is een kwart van de D66 lid van de Vrijzinnig Protestantse Radio Omroepvereniging (beter bekend als VPRO) en zijn velen actief in allerlei clubs en verenigingen, waaronder niet in de laatste plaats D66 zelf. Kortom als je een kille individualist bent dan geloof je toch niet in politiek, dacht ik zo. Nee: D66érs zijn feitelijk gezelschapsdieren, en D66 is ook de gezelligste partij van Nederland.

Vrijzinnig denken

Het denken over geloof en gemeenschap is bij D66 een intuïtieve combinatie van remonstrants, existentialistisch, humanistisch en libertair. Allereerst wordt geloof beschouwd als een individuele beleving, als een fundamentele onzekerheid, de grootste groep D66 ers is agnost en niet atheïst. Die onzekerheid en beleving kun je delen met anderen maar je kunt geen religieuze zekerheid opleggen aan anderen. D66’ers zijn (of ze van huis uit hervormd of katholiek zijn) allergisch voor de kerk als instituut als gezag en als waardesteller. Het geloof als leidraad voor politiek han­delen nemen, dat doe je thuis, of je belijdt het maar je legt het niet op. Want pretenderen dat je je politiek van Gods woord bediend is verwaand. Niemand heeft de wijsheid in pacht. Daarin staat D66 dichter tot de CU dan tot de SGP. Opvattingen opleggen op basis van geloof aan anderen is menselijk en politiek ongewenst voor D66érs.

Vertrouwen in kracht van mensen

Een tweede element is dat we ons lot niet kennen en er van uitgaan dat we zijn voorzien van vrije wil, of ander gesteld het leven heeft intrinsiek geen zin (maar wel waardigheid) je geeft er zin aan. De moraal van de D66’er is er van je leven in eigen hand nemen, vertrouwen in je eigen kracht, het leven als een project zien waarin leren, je grenzen verleggen, je mogelijkheden benutten de kern is. D66érs zijn daarin vooruitgang denkers. Elk mens moet de vrijheid krijgen om zijn kansen te ontwikkelen. Iedereen overigens: niet alleen mensen die beter opgeleid zijn. Iedereen verdient het beter opgeleid te worden. Je identiteit is dan ook niet wie je was, wie je bent maar wie je wilt worden. Het leven is een project (of een kunstwerk). Mensen identificeren op basis van waar ze vandaan komt doet mensen tekort want ontkent hun ambitie en aspiratie zichzelf te worden.

Meervoudige identiteit

Een derde element is dat de menselijke identiteit meervoudig is. Elke reductie tot een geloof, een huidskleur,  afkomst, beroep, leefsituatie is een vereenvoudiging van de werkelijkheid en doet mensen ook tekort. In deze tijd maken mensen veel keuzes waarbij elke keuze wellicht enkelvoudig is, maar de combinaties van keuzes is uniek. De burger is als een consument in de supermarkt: hij kiest uit een bijna oneindig aantal standaardproducten een geheel unieke inhoud van de bood­schappen­kar. Daarbij zijn keuzes niet standaard, complex en veranderlijk en vaak ook pragmatisch. Daarom zijn we tegen hokjes denken. Je vereenvoudigt, doet mensen tekort en daarmee schoffeer je ook hun menselijke waardigheid.

Gekozen Gemeenschappen

Een vierde element is dat D66’ers wel degelijk in gemeenschappen geloven, alleen zijn gemeenschappen van onderop en niet opgelegd. We vertrouwen in de eigen kracht van mensen,maar dat betekent niet dat mensen het alleen doen. Je kiest om samen te werken met anderen op basis van gedeelde waarden, maar vaak gedeelde waarden voor een bepaald doel. Je kiest voor een katholieke school voor je kinderen vanwege pedagogische redenen, maar daarmee omarm je niet het gehele geloof of de kerk. Je deelt ook een gemeenschap als plek van dialoog en debat. In de politiek kun je het debat aangaan vanuit je eigen opvattingen maar wel met het doel om te komen met gedeelde oplossingen. De politiek is geen debatting club maar gaat letterlijk over de zaken van de stad. En iedereen in de stad mag aan het debat bijdragen.

Voice versus exit

Daar waar gemeenschappen zijn moet je inspraak of participatie organiseren, ook al kies je een gemeenschap voor een bepaald doel en moment, die deelname is ook een verbintenis. We zijn geen neo-liberalen die elke keuze reduceren tot een markttransactie: de keuze voor eens school doe je voor een aantal jaren. Daar waar je niet kunt stemmen met je voeten moet je kunnen stemmen met je mond. (Voice versus Exit) heeft dat. Daarom vinden D66érs ouderparticipatie van belang maar ook gedeelde verantwoordelijkheid over wijken, dorpen en gemeentes.

Wie niet kiest kan niet gekozen worden

Keuze heeft pas zin als er ook een helder aanbod is. Wie niet kiest kan niet gekozen worden. Het herstel van D66 na 2007 is gevestigd op een mens en maatschappijbeeld. Dat hoeft niet iedereen te bekoren, maar het moet wel herkenbaar zijn. Ook de paus heeft gekozen om de katholieke kerk een duidelijke identiteit te geven. Ook dat bekoort niet iedereen, maar lidmaatschap van de katholieke kerk is niet verplicht meer. Van uit die gedachte is het acceptabel dat een orthodox christelijke school minder aantrekkelijk is voor mensen met een andere identiteit.  Moeilijker is het als een organisatie een nominale identiteit (die ze niet langer gebruikt) om uit te sluiten op andere gronden.